measureeverything.io · soevereiniteitsmetermomentopname · medio 2026
Op drie van de vier pijlers is Europa afnemer. ASML is de uitzondering.
De soevereiniteitsvraag in één beeld. Vier pijlers van de digitale ruggengraat, geplaatst tussen afnemer en eigen regie. Links het koraalrode cluster — AI-compute, connectiviteit, cloud. Rechts één eenzame amberkleurige markering: chips. Schakel naar 2024 om de verschuiving te zien.
De soevereiniteitsas — positie = mate van Europese regie
◄ afhankelijk / afnemereigen regie / chokepoint ►
afnemerdeelsregie
Het cluster. Drie pijlers dicht opeen aan de afnemer-kant.
De eenzame troef. ASML's EUV-monopolie — Europa's enige chokepoint.
2024 → 2026: kleine stappen naar rechts, geen sprong.
Lees het beeld: drie markeringen links, één rechts — dat ís de conclusie.
Posities berekend via de scoringsrubriek hieronder; criteriumscores zijn expert-inschattingen op de genoemde bronnen.Methodologie — hoe de posities berekend worden
Elke pijler scoort 0–10 op drie criteria: eigen productie (weegt 35%), regie over de keten (chokepoints/standaarden, 40%) en omkeerbaarheid van de afhankelijkheid (25%). Regie-score = gewogen som × 10; de as-positie is die score in procenten. De criteriumscores zelf zijn expert-inschattingen op de per-pijler genoemde bronnen — de weging en berekening zijn vast en reproduceerbaar.
pijler
P·35%
K·40%
O·25%
score '26
'24
AI-compute
1
1
3
15
13
Connectiviteit
3
3
2
28
13
Cloud & kantoor
3
1
7
32
26
Chips
9
10
3
79
79
Waarom deze cijfers.AI-compute — P1: EU-productie is vrijwel alleen Mistral. K1: geen chokepoint of EU-standaard die het verkeer stuurt. O3: modelwissel is API-werk en open-gewicht modellen zijn in de EU te hosten.
Connectiviteit — P3 en K3 (was 2 en 2, bijgesteld 18 aug 2026): met de "Rendezvous 1"-overeenkomst ging IRIS² van plan naar bouw, met EU-primes en een Europese lanceerder, en liggen governance, financiering en een eigen defensielaag vast. O blijft 2: tot 2029/30 is Starlink voor kritieke verbindingen feitelijk onvervangbaar.
Cloud & kantoor — P3: openDesk, La Suite en Nextcloud zijn echte EU-productie. K1: hyperscalers bezitten de standaarden en de schaal. O7: migratiepaden zijn beproefd — de best omkeerbare afhankelijkheid van de vier.
Chips — P9: ASML produceert zelf, in Veldhoven. K10: het EUV-monopolie is het enige niet-onderhandelbare chokepoint dat Europa bezit. O3: ontwerp (Nvidia) en productie (TSMC) liggen elders, dus de keten als geheel is niet omkeerbaar.
3 van 4
pijlers: afnemer
AI-compute, connectiviteit én cloud leunen op niet-EU-aanbieders.
1%
EU-blokaandeel ai-verkeer
Vrijwel alleen Mistral — live uit de tokens-tracker.
~2030
iris² eerste diensten
Het EU-antwoord op Starlink is in aanbouw sinds aug '26 — eerste lancering 2029.
EUVoorstel mei 2026: 2GHz-band deels reserveren voor EU-spelers
EUIRIS² in bouwfase: 348 sat., €15,6 mld — eerste lancering 2029
Kritieke verbindingen leunen op een door de VS gecontroleerd netwerk; de EU probeert spectrum én eigen capaciteit terug te winnen — met weerstand uit Washington.
Laatste signaal — EC/ESA, 7 aug 2026: met de "Rendezvous 1"-uitvoeringsovereenkomst gaat IRIS² van plan naar bouw: 66 satellieten erbij (348 totaal), budget van €10,55 naar ~€15,6 mld, plus een eigen defensie- en veiligheidslaag. Eerder waarschuwde SpaceX (FT, 18 jun) dat het EU-spectrumplan Oekraïne zou schaden — lobby-argument met eigenbelang.
De enige pijler waar Europa een niet-onderhandelbaar chokepoint bezit. Maar ontwerp en productie liggen elders — een troef in de keten, geen volledige regie.
Op drie van de vier pijlers is Europa afnemer. ASML is de uitzondering.
"Eigen tokens, eigen connectiviteit, eigen compute" is de digitale variant van "eigen energie" — met dezelfde afhankelijkheid die daarbij hoort. Het verschil: dit is nú nog te sturen. Spectrumbeleid, IRIS², soevereine cloud en open kantoorsoftware zijn de knoppen waaraan de EU op dit moment draait.